Η Οθωμανική βρύση του «Μπεκίρ Αγά» στο Πλωμάρι

Βλέποντας την Οθωμανική επιγραφή στο Πλωμάρι, η πρώτη απορία είναι τι γυρεύει αυτή εδώ αφού ως γνωστόν στο Πλωμάρι δεν κατοίκησαν τούρκοι. Αλλά και στη καλύτερη περίπτωση αν έμεινε κάποιος Οθωμανός διοικητικός αν μη τη άλλο θα είχε ένα σοβαρό λόγο ή και κόστος για να χαρίσει μια βρύση προς τους απίστους χωρίς κανέναν ιδιαίτερο λόγο. Διαβάζοντας το βιβλίο «Το Πλωμάρι επί Τουρκοκρατίας» του Ιωάννου Κ. Μουτζούρη του 1998 δεν γίνεται μνεία για την επιγραφή της βρύσης, όμως αναφέρεται το όνομα του «Μπεκήρ Αγά» και εδώ λύνεται το μυστήριο γιατί να χαρίσει κάποιος Οθωμανός μια βρύση σε μια περιφέρεια όπου δεν υπάρχει το μουσουλμανικό στοιχείο. Από την μετάφραση της επιγραφής που μας έκανε ο Πανεπιστημιακός S. Mohammad T. Shariatpanahi, αναφέρεται η αφιέρωση του ελ-Χατζ Μπεκίρ Αγά-ζαντέ του Αμπού Μπεκίρ Αγά με ημερομηνία 1233 (1817-1818). Σήμερα η επιγραφή βρίσκεται εντοιχισμένη στην είσοδο της αγοράς του Πλωμαρίου. Την εποχή της κατασκευής της βρύσης το σημερινό Πλωμάρι ήταν ένας μικρός οικισμός «Ποταμός» που έλαβε την ονομασία από τον ποταμό Σεδούντα, που περνάει μέσα από τον οικισμό και εκβάλει στη θάλασσα. Η θέση της βρύσης πιθανώς να ήταν στην είσοδο του οικισμού, με ερχομό από τη Γέρα.
Πριν το 1843 ο Ποταμός ήταν ένας μικρός παραλιακός μικροικισμός με λίγα σπίτια, λίγες αποθήκες σιταριού και μερικά εργαστήρια (1).
Ξεκινώντας από ένα έγγραφο του 1792, που βρέθηκε στην εκκλησία της Παναγίας ή Μεταμόρφωσης της Παναγίας, οι κάτοικοι δηλοποιούν πως όσα άσπρα (2) χρεωστούσταν στον Μπεκήρ Αγά, ήτοι 11.500 άσπρα, λογαριάστηκαν με τον τόκο 5 μηνών και έγιναν στο σύνολο 12.125 άσπρα και υπόσχονται να αποπληρωθούν με προθεσμία 6 μηνών, δηλ. από την 1η Αυγ. Ως την 1 Φεβρ.
Πενήντα και εκατό και πλέον χρόνια μετά ο Σταυράκης Αναγνώστου (3) και ο Στ. Τάξης αναφέρουν για δύο Οθωμανούς ναζίρηδες της Καλλονής που τότε είχε διοικητική έδρα τα Δάφια, τους Ομέρ Αγά και τον Μπεκήρ Αγά. Στα Δάφια ήταν επίσης ο μουδίρης (ανθυποδιοικητής της περιφέρειας) οι διοικητικές και δικαστικές αρχές. Οι Οθωμανοί ναζίρηδες έναντι χρημάτων νοίκιαζαν για δύο χρόνια τον λεγόμενο «μουκατά» δηλ. την αποδεκάτωση της επικαρπίας της Λέσβου, και οι εκμισθωτές αυτοί των φόρων ήταν οι πραγματικοί διοικητές της Λέσβου και είχαν δικαίωμα ζωής και θανάτου επί των υπηκόων, καθιστούσαν υπεύθυνους τους προεστώτες και γέροντες για τη πληρωμή. Ο Στ. Τάξης το 1874 (4) συμπληρώνει για αυτούς «Το ισχυρόν δε ιδίως και πλούσιον της Λέσβου τούτο Ναζιράτον πολλούς πάντοτε έσχε τους εραστάς, σκληρούς, ως επί το πολύ, και πλεονέκτας, έν οίς και τινάς των εντοπίων, ως τους Μπεκήρ αγάν, Ομέρ αγάν».
Στη βρύση μνημονεύεται το όνομα του υιού ελ-Χατζ Μπεκίρ Αγά-ζαντέ του Αμπού Μπεκίρ Αγά που χάρισε στο «Ποταμό» προκειμένου στο πρόσωπο των υπηκόων του που φορολογούνται να φαίνεται και ως πρόσωπο δωρητής. Όμως μια ακόμη πολύ σοβαρή εκδοχή είναι ο Αγάς να έφτιαξε τη βρύση, για να μπορεί το Οθωμανικό ναυτικό να προμηθεύεται πόσιμο νερό όποτε αυτό χρειαζόνταν.
Όλη η επιγραφή αναφέρει:

Από το νερό (προέρχεται) κάθε τι ζωντανό.
σούρα Al-'Anbyā’ (οι προφήτες), ν. 30.

Αφιέρωση από τον ελ-Χατζ Μπεκίρ Αγά-ζαντέ του Αμπού Μπεκίρ Αγά με ημερομηνία 1233 (1817-1818)

Παναγιώτης Αγιακάτσικας

(1) Οικονόμου Σ. Τάξης, Συνοπτική Ιστορία και Τοπογραφία της Λέσβου, 1909
(2) akçe = άσπρο αργυρό νόμισμα, υποδιαίρεση του γροσίου που από το 18ο αιώνα ισοδυναμεί με το 1/120 του. Πολλαπλάσιο του άσπρου είναι ο παράς. 
(3) Σταυράκης Αναγνώστου. Η Λεσβιάς Ωδή, 1850
(4) Σταύρος Γ.Τάξης Συνοπτική Ιστορία της Λέσβου και Τοπογραφία αυτής, 1874

Οθωμανική βρύση στην Επάνω Σκάλα

Μία βρύση που της Επάνω Σκάλας, που δείχνει με την απέριττή της ομορφιά την διαφορά με το τσιμέντο του δρόμου.

Οι πέτρες και τα χρώματά της ανάμεικτα την κάνουν ένα μικρό κόσμημα. Στεγνή αλλά ακόμη αέρωχη στο πέρασμα του χρόνου.

Μια ακόμη βρύση στη Κουλμπάρα

Να που αυτή τη φορά βρεθήκαμε σε μια καθαρή και συντηρημένη οθωμανική βρύση, που στολίζει με απέραντη ομορφιά το σοκάκι του Δ. Βερνανδάκη. Παρόλο την απλή αρχιτεκτονική της, τα ποικίλα χρώματα του τραχείτη και το δέσιμο της πέτρας δίνουν μια θαυμάσια εικόνα. Η επιγραφή της έχει ξυθεί, ενώ από κάτω έχει όμορφο μάρμαρο με ρόμβο και δυο ροζέτες για διακόσμηση.

Μυτιλήνη - Κουλμπάρα (Δικαστήρια)

Μια από τις ομορφότερες οθωμανικές βρύσες που κοσμούν ακόμη τη Μυτιλήνη, πίσω από τα δικαστήρια, σε πλακόστρο ακόμη δρόμο, ακουμπισμένη σε τοίχο έχει όπως συμπεραίνω ανακαινισθεί. Αποτελείται από διαφορετικά χρώματα πέτρας που την κάνουν να είναι σαν στολίδι. Η "κάμαρά" της οξύληκτη, η λευκή μαρμάρινη επιγραφή της ξυμένη που φανερώνει ότι ήταν οθωμανική. ενώ στο στηθαίο της φέρει δυο ροζέτες.

Οθωμανική βρύση στη Παναγιούδα

Μια ακόμη από τις όμορφες οθωμανικές βρύσες. Βρίσκεται επάνω στο κεντρικό δρόμο προς τα Πάμφιλα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση, είναι κάποιος ανέλαβε και την έκανε σχεδόν καινούργια με αμμοβολή, μπράβο του! Είναι δημιουργημένη από τραχείτη με διάφορα μεγέθη πέτρας και αποχρώσεις του καφέ και κόκκινου. Με πολύ όμορφο χτίσιμο είναι η λιθοδομή της οξύληκτης κατάληξης της αψίδας. Ο παλαιότερος δρόμος φαίνεται να ήταν 50~80 εκατοστά χαμηλότερα. 
Η επιγραφή αναφέρει ότι την δώρισε το 1789 ο τοπάρχης εξοχώτατος Μωχάμετ Ραχρή Πασά που έκανε την ελεημοσύνη και την καλωσύνη (μετάφραση από το βιβλίο του Μ.Αξιώτη - Βρύσες στη Λέσβο)
Άλλη μια βρύση στη Παναγιούδα είναι εδώ

Το λιμανάκι της Παναγιούδας

Μυτιλήνη, η βρύση στο πλάτανο Αλυσίδας

 Μια από τις ομορφότερες Οθωμανικές βρύσες του νησιού και της Μυτιλήνης, πλην όμως πνιγμένη στα σκουπίδα, βρώμικη και με τους κάδους των σκουπιδιών να είναι πάντα μπροστά της. Μεγάλη σε μέγεθος, είναι φτιαγμένη από γκρίζο και λευκό μάρμαρο. Έχει ωραιότατο ανάγλυφο στο στηθαίο. Είναι μια από τις πολλές βρύσες που χάρισε στην Μυτιλήνη Χασάν Πασάς Τζεζάερλη περίπου το 1770~1790. Αν ο Δήμος βάλει μια τάξη στο μέρος αυτό, θα μπορούσε να είναι ένας ωραίος κόμβος (όπως και είναι) περιήγησης για επισκέπτες αλλά και για τους ίδιους τους κατοίκους της συνοικίας αυτής...

Οθωμανική βρύση στα Πάμφιλα

 Μια παλιά όμορφη Οθωμανική βρύση που συναντά κάποιος μπαίνοντας από το κεντρικό δρόμο για να πάει προς την αγορά. Οι πολύχρωμες αποχρώσεις της από τη πέτρα που ειναι φτιαγμένη, δίνουν στη βρύση την χαρακτηριστική ομορφιά της. Το μόνο της στολίδι βρίσκεται σε μια πλάκα στο στηθαίο, μια ροζέττα και ένα γραμμικό σχέδιο. Πολύ όμορφη διατηρείται και η αραβική της επιγραφή, σε ανάγλυφη μορφή. Που αναφέρει ότι την χάρισε στα 1879 ο τοπάρχης εξοχώτατος Μωχάμετ Ραχρή Πασσά που έκανε ελεημοσύνη και καλωσύνη.
(η μετάφραση είναι από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη Βρύσες στη Λέσβο)
Η βρύση προπανώς θέλει συντήριση για να αναδειχθεί περισσότερο.

Σκαλοχώρι

Μια από τις πάμπολλες βρύσες στο Σκαλοχώρι, βρίσκεται στο πλάτανο στο μέσον περίπου του χωριού στη συνοικία "Βρυσέλια" και έχει το όνομα "Τ' Αγά η βρύση". Αυτή η Οθωμανική βρύση είναι μεγάλη σε κατασκευή με ντόπια πέτρα από τραχείτη. Όπως και οι περισσότερες εδώ, μοιάζουν μεταξύ τους, έχουν την ίδια γραμμή, την απλή οξύληκτη αψίδα, η βρύση έχει θυρίδα και η κτητορική επιγραφή της λείπει.

Μεσαγρός Οθωμανική βρύση

Μια Οθωμανική βρύση 200 ετών. Ο Μεσαγρός, κάποτε είχε φθάσει πριν πολλά χρόνια σύμφωνα με τα Οθωμανικά κατάστιχα να έχει κάποτε περισσότερες μουσουλμανικές οικογένιες από τις Ελληνικές, για αυτό το λόγο είχε και τζαμί. 

Μια από τις λίγες Οθωμανικές βρύσες που απέμειναν είναι και αυτή επάνω στο κεντρικό δρόμο της αγοράς, εντοιχισμένη. Έχει διπλά κυπαρίσσια, τόσο στους πεσσούς όσο και στο στηθαίο, ενδιάμεσα ένας κρίνος και δεξιά και αριστερά ροζέτες. Η επιγραφή αναφέρει: "Την χάρισε ο Χατζή Αλή Εφέντης Ζάντα το 1814 (1230)". Γράφει ότι "Πίνουν θεσπέσιο νερό από τη πηγή Σαλσαμπίλα (του Παραδείσου)". (Η μετάφραση της επιγραφής από το βιβλίο του Μ.Αξιώτης-Οι βρύσες της Λέσβου)

Βρύση στη Μαγνησία, Μικράς Ασίας

Μια παμπάλαιη Οθωμανική βρύση από το χωριό Bayındır στην Μαγνησία της Μικράς Ασίας. Για όσους το παρατήρησαν το στηθαίο μάρμαρο, φέρει τα ίδια σύμβολα με αυτά που βρίσκουμε στη Λέσβο. Εδώ πανομοιότυπο σχέδιο στο στηθαίο θα το βρούμε και στην Οθωμανική βρύση του Μεσαγρού.
(Παραχώριση φωτογραφίας, Zuhal Okuyan)

Μόλυβος βρύση στο λιμανάκι

Κάτω στο λιμανάκι στο άκρο του, θα βρούμε αυτή την Οθωμανική βρύση.

Εδώ βλέπουμε η αρμύρα έχει διαβρώσει τις κοκκινογκρίζες επιστήθιες λίθους, όπως επίσης και τους λίθους που αποτελούν το επίκρανο καθώς και τους πεσσούς.

Η λευκή ανάγλυφη μαρμάρινη επιγραφή διατηρείται σε καλή κατάσταση, όπως και οι δύο

λίθοι που σχηματίζουν το κυματιστό τόξο. Ενώ υπάρχει και μεταλλική βρύση.

Μόλυβος

Μια Οθωμανική βρύση που βρίσκεται ψηλά στον οικισμό του Μολύβου, σε περίοπτη γωνιακή θέση επάνω στο σοκάκι που σχηματίζει το ελικοειδές καλντερίμι. Αποτελείται από τη ντόπια γκριζωπή πέτρα. Δύο αντίθετοι λίθοι με ροζέττες, σχηματίζουν το τόξο με τη κυματοειδή καμπύλη οι οποίες στηρίζονται επάνω στα επίκρανα. Ως διακόσμηση οι οι κίονες είναι χαραγμένοι με κυπαρίσσια. Στο στηθαίο υπάρχει ακόμη η επιγραφή στα αραβικά. Δυστυχώς όμως και αυτή ξερή.

Έξω από το Κάστρο Μυτιλήνης

Οθωμανική βρύση που βρίσκεται έξω από το κάστρο της Μυτιλήνης

στη μεριά της Επάνω Σκάλας. Λεηλατημένη, ερειπωμένη
χωρτιασμένη, παραμένει εκεί ακόμη να δείχνει την ύπαρξή της...

Μεσαγρός

Μια βρύση που υπήρχε μπροστά στο Τζαμί του Μεσαγρού
και μόνο η βάση της πλέον υπάρχει.
Οι παρακάτω φωτογραφίες του Σ.Χουτζαίου δείχνουν την ύπαρξη της βρύσης
όπως και τις κοπέλες που γεμίζουν τα λαγήνια τους.

Κάστρο Μυτιλήνης

Οθωμανική βρύση που βρίσκεται μέσα στο κάστρο της Μυτιλήνης
κοντά στη δεξαμενή του κάστρου. Αποτελείται από κοκκινωπές και
γκρίζες μαρμάρινες πέτρες.

Πληροφορίες που δίνονται από βοηθητική πινακίδα μέσα στο κάστρο:
"Η οθωμανική δημόσια κρήνη, κτισμένη κοντά στη
βυζαντινή πύλη του Κάστρου, δίπλα στο κεντρικό
λιθόστρωτο, ήταν σημείο στάσης των ταξιδευτών
που επιθυμούσαν να ξεδιψάσουν και να δροσιστούν.
Παράλληλα, εξυπηρετούσε τις καθημερινές ανάγκες των
κατοίκων για πόσιμο νερό και αποτελούσε πυρήνα της
κοινωνικής ζωής και τόπο συνάντησης.
Είναι κτίσμα ορθογώνιας κάτοψης με δεξαμενή
(χαζανέ) που φέρει στον πλαϊνό τοίχο μικρό παράθυρο
για τον έλεγχο του νερού και τον καθαρισμό του χώρου.
Για την κατασκευή της χρησιμοποιήθηκαν κοκκινωπές
πέτρες, λαξευμένες ή αλάξευτες. Στην κύρια όψη της
διαμορφώνεται οξυκόρυφο τόξο, στο τύμπανο του
οποίου υπήρχε παλαιότερα, λίθινη πλάκα με επιγραφή.
Μια δεύτερη οθωμανική κρήνη σώζεται κοντά στην πύλη
του Κάτω Κάστρου."

Η βρύση όπως ήταν εν λειτουργία το 1923
(Φωτ. Σ.Χουτζαίος)

Μεσαγρός

Οθωμανική βρύση που βρίσκεται πίσω από το Τζαμί του Μεσαγρού.
Σε κακή κατάσταση, πλην όμως ακόμη διακρίνεται η όμορφη τοξοτή μορφή της.
Η επιγραφή της είναι δυσδιάκριτη.

Μόρια

Διπλή βρύση Οθωμανική βρύση στη Μόρια, από σκληρή κόκκινη πέτρα.
Η επιγραφή από την αραβική γραφή αναφέρει:
"Αυτός που έκαμε την καλωσύνη
και την ελεημοσύνη Χατζή-Μενζά Εφέντη.
Υπέρ της ψυχής της γυναίκας του
Αγισσά Χανούμ 1189 (1774)"
(πληροφορίες από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη
"Βρύσες της Λέσβου")

Δρόμος Παπάδου-Ευριακής

Μια βρύση στην αγροτική περιοχή "Μονέρι"
μεταξύ Παπάδου και Ευριακής, η τούρκικη επιγραφή έχει εξαφανισθεί
υπάρχουν όμως οι μαρμαρινές γούρνες.

Μυτιλήνη

Οθωμανική βρύση στη Κουλμπάρα Μυτιλήνης
(Φωτ. Τέσσυ Χατζόγλου)

Μόλυβος

Οθωμανική βρύση που οδηγεί στην αγορά του Μολύβου στο κέντρο νεότητας.

(Φωτογραφία Στρατούλα Βαίτη)